Nieuwsbrief juni: samenzwerings-editie

17 juni 2022 0 Door Stern de Pagter

Wil je deze nieuwsbrief voortaan in jouw mailbox ontvangen? Abonneer je dan hier.

Deze editie van onze nieuwsbrief staat bol van de samenzweringen. Zo lees je hoe complottheorieën over corona één op één werden hergebruikt voor het apenpokkenvirus. Ook lees je over grote real life gevolgen van mis- en desinformatie. Tot slot geven we je een overzicht van nieuwe tips over hoe jij beter wordt in het spotten van onjuiste berichten.

Factchecks van deze maand: apenpokken en global warming

• Heeft Bill Gates de uitbraak van het apenpokkenvirus voorspeld? Newsweek zag meerdere berichten voorbijkomen die dit suggereerden en concludeert dat Gates in het verleden heeft gesproken over het risico op het pokkenvirus als biowapen, maar daarbij niet specifiek refereerde naar het apenpokkenvirus.
Nieuwscheckers richtte zich op de claim dat de apenpokken uit een lab komen. Verzinsels die exact overeenkomen met suggestieve verhalen over de herkomst van covid-19.
AFP Fact Check spotte een opmerkelijk nieuwsbericht over de poolkappen. Het poolijsniveau zou een recordniveau hebben bereikt, maar bij het bekijken van de gebruikte bronnen blijkt het gebaseerd op selectief gekozen statistieken.
• Staat hier een geheim leger van het World Economic Forum op beeld terwijl ze een journalist oppakken? Nee, concludeert Knack. Het gaat om gewone Zwitserse agenten die een tijdelijk embleem dragen.
• Nog een factcheck over de opwarming van de aarde, ditmaal van de Nederlandse factcheckers van AFP. Weerkaarten gebruiken manipulatieve kleuren, wat bewijs zou zijn voor het in scène zetten van de klimaatcrisis. Na een kritische blik blijft van dat verhaal niks over.

bron: AFP

Van corona naar apenpokken en Oekraïne

Je zag hierboven al een paar voorbeelden van coronatheorieën die vervolgens werden gerecycled voor het apenpokkenvirus. Het Institute for Strategic Dialogue, een Britse denktank, maakte een grondige analyse van dit hergebruik en ziet inderdaad een duidelijke verschuiving van de aandacht naar dit ‘nieuwe’ virus (en de oorlog in Oekraïne). De researchers constateren in de conclusie dat er na drie jaar covidpandemie nog een zorgwekkend gebrek is aan een effectieve strategie voor het bestrijden van dit soort misinformatie. De hele analyse lees je hier.

Nu corona meer naar de achtergrond verschuift is er ook in Telegramgroepen een verschuiving te zien, meldt het Vlaamse VRT. Kanalen die eerst vooral onjuiste berichten over corona verspreidden, stappen over op het delen van Russische propaganda.

Voor de rechter

Het verspreiden van onjuiste en opruiende berichten heeft soms grote gevolgen. In Nederland moeten drie complotdenkers een schadevergoeding betalen van 215.000 euro aan de gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het drietal slingerde complotten het internet op over pedofiele netwerken en kindermoorden in Bodegraven, waarna het lokale kerkhof werd overspoeld met mensen die bloemen kwamen leggen. Ondertussen zijn in de Verenigde Staten vijf leden van de extreemrechtse Proud Boys aangeklaagd voor de bestorming van het Capitool in januari vorig jaar. Ze worden beschuldigd van opruiende samenzwering, waar een gevangenisstraf van maximaal twintig jaar op staat.

Wat gebeurt er op de redactie?

• Bellingcat heeft onlangs voor een groep van zo’n twintig journalistiekstudenten en docenten een tweedaagse workshop georganiseerd over digitale verificatie, met name voor het doen van onderzoek naar complotgroepen en de platforms die zij gebruiken.
• Volgende week gaan we met een kleine groep FACTORY-leden naar Global Fact 9 in Oslo! Global Fact is de grootste jaarlijkse factcheckersconferentie waar factcheckers van over de hele wereld samenkomen om de stand van het vak te bespreken en inspiratie op te doen.

Tips & technieken